Profiteer van onze staffelkorting bij aankoop van meerdere stuks.
De bloemen raken uitgebloeid, bladeren vallen op het tuinpad en de snoeischaar ligt klaar. Maar voordat je de hele border kortwiekt: kijk eens wat er nog leeft. Tussen stengels, in graspolletjes en onder bladeren vinden allerlei kleine dieren beschutting. Zaadhoofden kunnen voedsel leveren aan vogels. Met een gerichte opruimronde maak je je tuin toegankelijk én houd je waardevolle winterplekken intact.
Loop eind september rustig langs je wilde border. Welke planten bloeien nog? Waar zitten zaadhoofden aan? Welke stengels blijven stevig overeind? Laat die delen voorlopig staan. Een uitgebloeide plant is niet automatisch klaar met haar rol in de tuin: sommige insecten overwinteren als ei, rups of pop aan planten, terwijl andere beschutting zoeken in het strooisel eronder.
Je hoeft niet te kiezen tussen alles laten staan en alles opruimen. Maak paden vrij, haal overhangende stengels bij de voordeur weg en geef de rand van de border een duidelijke lijn. Daarachter mag het losser blijven. Zo ziet de tuin er verzorgd uit zonder dat je alle schuilplaatsen tegelijk verwijdert.
Voor een gemengde wilde border werkt gefaseerd beheer goed: je behandelt niet overal tegelijk hetzelfde oppervlak. Gebruik deze aanpak tijdens je eerste herfstronde:
Een bloemrijk graslandje vraagt vaak om ander beheer dan een border. Daar kan een najaarsmaaibeurt met afvoer juist nodig zijn om de vegetatie open te houden. Ook dan kun je een deel overslaan en dat bij een volgende maaibeurt meenemen. Laat niet jaar na jaar uitsluitend hetzelfde stukje ongemaaid.
Hark bladeren van paden en voorkom dat een dicht bladerpakket je gazon verstikt. Onder struiken en tussen stevige, gevestigde borderplanten mag een losse bladlaag vaak blijven liggen. Het blad wordt geleidelijk afgebroken en biedt beschutting aan kleine bodemdieren.
Maak onderscheid tussen zo'n beschutte bladhoek en een open zaaiplekje. Op pas ingezaaide grond en boven lage kiemplanten hoort geen dikke bladlaag. Ook planten van schrale, open standplaatsen zijn niet geholpen met jaarlijks een zwaar pakket blad. Schuif overtollig blad liever naar een geschikte plek onder een haag dan het overal gelijkmatig uit te strooien.
Zie je tijdens het opruimen dat je border in de winter weinig structuur heeft? Dan kun je nu gericht soorten toevoegen. Deze vier planten kun je in september zaaien; behalve ruwe smele kunnen ze volgens de zaaikalender ook in oktober worden gezaaid. Kies op basis van bodem en vocht, niet alleen op uiterlijk.
De grote kaardenbol BIO vormt opvallende, stevige bloemhoofden die lang zichtbaar blijven. Vogels, waaronder putters, kunnen de zaden eruit halen. Geef deze forse, stekelige tweejarige ruimte buiten de looproute. Reken doorgaans eerst op een bladrozet en later op bloei; zaai dus niet met de verwachting van direct winterhoge stengels.
Op een vochthoudende plek past gewone engelwortel. De hoge schermen geven een natuurlijke border hoogte, ook wanneer ze zijn uitgebloeid. Laat stevige stengels staan zolang ze niet omvallen over andere planten. Zaai deze soort niet in een kurkdroge strook langs een warme muur.
Blauwe knoop kan tot in oktober bloeien en verlengt daarmee het voedselaanbod voor bloembezoekende insecten. Geef deze vaste plant een zonnige tot licht beschaduwde, niet te voedselrijke plek die niet sterk uitdroogt. Spaar bij het opruimen de lage bladeren en verwacht geen uitbundige bloei direct na het zaaien.
Ruwe smele vormt stevige pollen met fijne pluimen. Tussen het blad ontstaat beschutting voor kleine dieren. Deze grassoort past goed op vochthoudende grond; geef de pol voldoende ruimte. Wil je nog dit najaar zaaien, dan valt eind september binnen de opgegeven zaaiperiode.
Voor een groter nieuw bordervak kun je Wildebrassen overwegen, een meerjarig inheems mengsel voor wilde borders. September en oktober vallen binnen de zaaiperiode. Controleer eerst of de standplaats past en maak een apart zaaivak vrij van dichte begroeiing. Strooi het mengsel niet simpelweg door een dikke strooisellaag in je bestaande border.
Zet niet automatisch op de eerste zachte voorjaarsdag overal de schaar in. Overwinterende dieren worden niet allemaal tegelijk actief. Werk opnieuw in delen en leg afgeknipte, mogelijk bewoonde stengels los op een beschutte plek in plaats van ze meteen te versnipperen.
Begin dit weekend met één border: maak de rand vrij, spaar de zaadhoofden en kies één passende soort voor een open plek. Zo bouw je stap voor stap aan een tuin die ook buiten het bloeiseizoen iets te bieden heeft.
In Braiding Sweetgrass schrijft Robin Wall Kimmerer over wederkerigheid: de natuur geeft, en wie ontvangt, geeft iets terug. Die gedachte is blijven hangen. Een tuin hoeft niet alleen te nemen. Met inheemse zaden wordt een stuk grond weer een plek waar bijen, vlinders en vogels iets te halen hebben.
Daarom kies ik voor voornamelijk voor soorten die hier thuishoren en draag ik bij elke bestelling bij aan CO₂-reductie. En als je een vraag hebt over een plant, je bestelling of je tuin, dan mail je niet met een klantenservice, maar gewoon met mij.
Groene groet,
Elmar Witjes
Planten voor bijen
